به گزارش افقاقتصاد آنلاین، شب یلدا یا همان شب چله، از کهنترین جشنهای ایرانی است که در آخرین شب پاییز، بهعنوان بلندترین شب سال، با شور و شوق زیادی جشن گرفته میشود.
پیشینهی شب یلدا
شب یلدا را با نامهایی همچون شب چله، خورشید شکستناپذیر، میلاد مهر و… نیز میشناسند که به آخرین شب پاییز و طولانیترین شب سال گفته میشود. برگزاری مراسم شب یلدا بین ایرانیها قدمتی بالغ بر هفت هزار سال دارد؛ در واقع، نیاکان ما دریافته بودند که اولین شب زمستان، بلندترین شب سال است. با اینکه در هیچ دورهای از تاریخ ایران، حکومتها لزومی بر برگزاری این شب نمیدیدند؛ ایرانیان از دیرباز یلدا را پاس داشتهاند.
مردم دوران کهن به دامداری و کشاورزی اشتغال داشتند و زندگی خود را بر اساس طبیعت تنظیم میکردند؛ بهطوری که تغییر فصل و کوتاهی یا بلندی شب و روز تاثیری بسزایی بر زندگی آنها داشت. از همین رو، اهمیت ویژهای برای نور، گرما و بلندی روزها قائل بودند و آن را نیک و پسندیده میدانستند؛ اما زمستان، سرما و شبهای بلند آن خیلی خوشایند آنها نبود.
در آیین مهر، آخرین شب پاییز بهعنوان شب تولد خورشید به شمار میرود؛ زمانی که ایزدمهر درست در سیاهی شبی بلند و سرد، از غاری در کوههای البرز پدیدار میشود و خورشید نورافزا را به ارمغان میآورد. شب چله در واقع شب تولد و ظهور خورشید محسوب میشود.
شب یلدا چه زمانی است؟
در اولین روز دی ماه هر سال، زمین به نقطه انقلاب زمستانی میرسد و به این ترتیب، کوتاهترین روز و بلندترین شب سال در نیمکره شمالی و بلندترین روز سال در نیمکره جنوبی اتفاق میافتد. جالب اینکه طول شب در نیمکره شمالی یکسان نیست؛ بهعنوان مثال، طول شب و روز در استوا برابر است و هرچه بهطرف قطب بروید، طول شب یلدا بیشتر میشود. در واقع، بلندی شب یلدا به موقعیت جغرافیایی بستگی دارد.
در شب یلدا، فاصله خورشید با مدار سماوی به طولانیترین اندازه خود میرسد و به همین دلیل طولانیترین شب سال اتفاق میافتد؛ هرچند که این طولانی بودن تنها یک دقیقه با سایر شبها متفاوت است.
علت نامگذاری شب چله
عدد ۴۰ از دیرباز جایگاه خاصی در فرهنگ ایران داشته است. ایرانیان باستان زمستان را به «چله بزرگ» و «چله کوچک» تقسیم کرده بودند که شامل دو بخش چهل روزه میشد. آخرین شب آذر را چله نامیدهاند؛ زیرا از آغاز چله بزرگ و آمدن سرمای زمستان حکایت دارد. درست ۴۰ روز بعد جشن سده بر پا میشود که بهمناسبت پایان چله بزرگ و آغاز چله کوچک است.
درباره وجه تسمیه واژه «یلدا» دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی آن را لغتی سریانی و همریشه با واژههای عربی «تولد»،«ولادت»، «میلاد»، «یولد» و «یلد» میدانند که اشاره به تولد ایزد مهر یا «خورشید» دارد. برخی دیگر نیز یلدا را واژهای اوستایی معرفی میکنند.
عادات مرسوم و افسانههای شب یلدا
۱_فال حافظ و شاهنامه خوانی
از رسمهای بی نظیر شب یلدا، «فال حافظ گرفتن» است. اگر رسمها و آیینهای دیگر یلدا را میراثی از فرهنگ چند هزار ساله بدانیم، ولی فال حافظ گرفتن در شب یلدا در سدههای اخیر به رسمهای شب یلدا افزوده شده است. شاهنامه خوانی و قصه گویی پدربزرگ و مادربزرگ دور کرسی برای کوچکترها نیز، از آیینهای یلدا است که خاطرات شیرینی برای بزرگسالی آنها فراهم میآورد.
میوه های شب یلدا:
هندوانه: هندوانه یادآور گرمای تابستان و حرارت خورشید است. باور قدیمیان بر این بوده که اگر مقداری هندوانه در شب یلدا بخورید، در سراسر زمستان، سرما و بیماری بر شما غلبه نخواهد کرد و این باور، با خواص هندوانه که سرشار از ویتامین های a و b و c است، مطابقت دارد. هندوانه همچنین قاچهای مدور میخورد و چون خورشید، یادآور گرمای تابستان و فرونشاندن عطش است.
انار: این میوه در سفره شب یلدا نماد شادی و زایش و تولد است. انار میوهای خون ساز است و به کسانی که رنگ پریده و ضعیف هستند، توصیه میشود آب انار بنوشند. سیستم دفاعی بدن را تقــویت میکند و موجب افزایش انرژی و تصفیه خـون میشود و رنگ و روی کسی را که آب انار میخورد، زیبا و شاداب میکند؛ به همین دلیل انار را نماد زایش و شادی میدانند.
خرمالو: این میوه با رنگ نارنجی خود زیبایی سفره شب یلدای شما را چندین برابر میکند. خرمالو برای رفع خستگی و استرس مفید است. این میوه باعث افزایش انرژی نیز میشود و میتواند از خستگی جسمی نیز جلوگیری کند. اگر به صورت منظم از خرمالو استفاده کنید، از خواص آن بهره مند خواهید شد. ولی مصرف خرمالو در شب یلدا میتواند فواید بسیار زیادی برای بدن داشته باشد.
سیب قرمز: سیب یک میوه بهشتی است که در هر سفرهای جایگاه ویژهای دارد. سیب نشانه سلامتی و شادابی است. زیبایی سیب قرمز در سفره شب یلدا میتواند باعث شود تا یک میوه خوشمزه در این شب در سفره خودتان داشته باشید.
کدو حلوایی: کدو حلوایی یکی از خوشمزهترین میوههایی است که میتواند در سفرههای یلدایی شما مورد استفاده قرار گیرد. کدو حلوایی میتواند برای تهیه دسرهای خوشمزه با ترکیب شکر و دارچین مورد استفاده قرار گیرد. کدو حلوایی میتواند برای جلوگیری از سرماخوردگی و ضد عفونی کردن بدن مورد استفاده قرار گیرد.
لبو: لبو و قرمزی محبوبش باعث شده تا بتوانیم این میوه خوشمزه را به عنوان یکی از خوراکیهای مخصوص شب یلدا بشناسیم. این خوراکی خوشمزه و پرفایده را در این شب سرو کنید. روشهای مختلفی برای تهیه لبو وجود دارند و این شما هستید که باید با طرز تهیه لبو آشنا باشید و یک لبوی خوشمزه و داغ برای این شب سرو کنید.
آجیل شب یلدا
اگرچه گرانی آجیل شب یلدا باعث شده تا افراد کمتری به سراغ این خوراکی شب یلدایی بروند، ولی اگر میخواهید یک سفره همه چیز تمام در شب یلدا بچینید، آجیل شب یلدا یکی از ضروریات است. آجیل یکی از خوشمزهترین خوراکیهای شب یلدا است که میتوان هر یک از انواع آنها را برای شب یلدا انتخاب کرد. احتمالا برای شما جالب است اگر بگوییم بسیاری از افراد بر این عقیدهاند که آجیل شب یلدا خوراکی است که به منظور نزدیک شدن افراد فامیل و رفع کینهها در شب یلدا مورد استفاده قرار میگیرد.
انگیزههای پایدار ماندن جشن شب یلدا
۱) شب زایش مهر بر اساس باورهای کهن (مهر به معنای خورشید است و تاریخ پرستش آن در میان ایرانیها و آریاییها به پیش از دین زرتشت بازمیگردد که پس از ظهور زرتشت این پیامبر او را اهورامزدا تعریف کرد).
۲) بلندترین شب سال، یعنی طولانیترین تاریکی است، نشانهی اهریمنی شبی شوم و ناخوشایند که از فردا به کوتاهی میگراید.
۳) پایان برداشت محصولات سیفی و آغاز فصل استراحت در جامعهی کشاورزی (در این روز پادشاهان با دهقانان و برزگران مجلس میکردند و در یک سفره با ایشان غذا میخوردند و میگفتند: قوام دنیا به کارهایی است که به دست شما میشود).
نکته زیبا و بیادماندنی بلندترین شب سال در این است که همه ایرانیان اعم از فارس، ترک، کرد، لر، بلوچ و عرب شب یلدا را شب جشن، شادی، دور همنشینی، مهرورزی، دوستی و صداقت میدانند. یلدا، پاسداشت فرهنگ و سنتهای خوب ایرانی است: در کنار هم بودن و مهمان هم بودن و کنار هم به فردای روشن چشم داشتن، کنار هم بودن و نیایش، کنار هم بودن و انار خوردن و حافظ خواندن، کنار هم بودن و قصه گفتن از دیروزی که رفته است و میتواند چراغ راه بچههای فردا باشد…
