این فقط «پول» نیست که پای رونالدو، نیمار و بنزما را به عربستان بازکرده!
کیارش آهنگر
افقاقتصاد آنلاین – شاید عدهای به سرمایهگذاریهای اخیر سعودیها در ورزش و بویژه فوتبال به اطلاق عنوان «ورزششویی» (چیزی شبیه به پولشویی) بسنده کنند. شاید برخی بیشتر خوششان بیاید تا صرفا «پول نفت» را به رخ «عربها» بکشند و کاری به سایر ابعاد این ماجرا نداشته باشند. و شاید بعضی هم با یادآوری برخی محدودیتها و عقبماندگیهای فرهنگی و سیاسی ترجیح دهند عربستان را فقط و تنها فقط با «خاشقچی» و حکمرانی طایفهای به یاد آورند.
۱
در این یادداشت اما یبشتر میخواهیم به وجهی کاربردی از این طیف سرمایهگذاریها اشاره کنیم که برای شرایط ما در ایران درسهایی به همراه دارد. میخواهیم از منظر توانمندیهای حاصله از ارتباطات جهانی (فارغ از فضای تحریم) و نتایج آن بر ساز و کارهای اقتصادی بگوییم. میخواهیم اشاره کنیم که تحریم علاوه بر اثرات اقتصادی آثار اجتماعی و ارتباطی هم دارد که کمتر به آن پرداخته شده است. دریچه فوتبال فرصت خوبی است تا با موردکاوی این موضوع را پیش بکشیم. منتها پیش از آن بد نیست ابعادی از روال سرمایهگذاریهای پادشاهی عربستان را در ورزش به نقل از گزارش مفصل روزنامه گاردین مرور کنیم.
۲
در سال ۲۰۱۸ پس از چهار سال برگزاری مسابقات کشتیکج در عربستان، WWE با وزارت ورزش عربستان سعودی موافقت کرد تا ۱۰ سال “مشارکت استراتژیک” داشته باشد. بهجای شبهای معمولی، ریاض قرار بود یک رویداد سفارشی به نام «تاج جواهر» داشته باشد که نشان آن سبز زمردی پرچم عربستان بود. طبق گزارش وب سایت Wrestlenomics، WWE برای هر نمایش ۵۰ میلیون دلار (۳۹ میلیون پوند) سود برد.
قوانین عربستان سعودی کشتیگیران زن را از شرکت در اولین رویداد منع کرد و انتقاداتی را برانگیخت که توسط روسای کشتی رد شد. تریپل اچ، مدیر اجرایی WWE ، گفت: «شما نمیتوانید به یک کشور یا یک مذهب دیکته کنید که چگونه با مسائل برخورد کنند.» کشتیگیران در ریاض به جامعه اطلاع رسانی کردند و در مورد پیشگیری از قلدری با کودکان مدرسهای که فارغ التحصیلان آن وزیر ورزش عربستان سعودی بودند بحث کردند. در نهایت مسابقه بین کشتیگیران زن نیز برگزار شد البته با پوششی متفاوتتر از آنچه در آمریکا انجام میشود. WWE از این رویداد به عنوان یک نشانه پیشرفت در کشور استقبال کرد.
۳
در همین حال، در کوههای شمال غرب، کار بر روی ساخت منطقه تروجنا ادامه دارد. این مکان قرار است محل بازیهای زمستانی آسیایی ۲۰۲۹ باشد. تروجنا یکی از چهار منطقهای است که پروژه غول پیکر نئوم را تشکیل میدهد و ویژگیهای برنامهریزی شده آن شامل “دهکده تاشو” از اقامتگاههای لوکس و شبکه ۳۶ کیلومتری پیستهای اسکی است. این دامنهها قرار است بر روی کوهی به نام جبل اللوز ساخته شوند که آن را «به طور متوسط خنکتر از سایر نقاط پادشاهی» توصیف میکند. با این حال، با حداقل میانگین دمای زمستان ۳ درجه سانتیگراد، تیمی از «تکنسینهای برفساز» استخدام شدهاند تا یک رویا را به واقعیت تبدیل کنند. تروجنا تا سال ۲۰۳۰ سالانه ۷۰۰۰۰۰ گردشگر را هدف قرار داده است.
۴
رومایان ۵۳ ساله است، در عربستان سعودی تحصیل کرده و نام خود را با کار در بخش بانکی این کشور مطرح کرده است. در سال ۲۰۱۵ او برای ملاقات با بن سلمان احضار شد، جایی که از او خواسته شد تا صندوق ثروت دولتی این کشور را که تقریباً ۶۰۰ میلیارد دلار دارایی تحت مدیریت دارد، اداره کند. رومایان در مصاحبهای با بلومبرگ گفت: “من اصلا او را نمیشناختم. فکر میکردم قرار است یک مصاحبه باشد، اما اینگونه بود: “این چیزی است که از شما میخواهم انجام دهید.”
۵
آرامکو، شرکت نفت دولتی است که درآمدی معادل ۵۳۵ میلیارد دلار (۴۲۱ میلیارد پوند) در سال ۲۰۲۲ گزارش کرد. سال گذشته آرامکو اعلام کرد که با شورای بینالمللی کریکت همکاری میکند تا حامی عنوان هر رویداد ICC، از جمله جام جهانی کریکت در ماه اکتبر باشد. همچنین اسپانسر عنوان تور گلف زنان جدید است. این یکی از شرکای جهانی فرمول یک است، یک همکاری جزئی با انجمن بسکتبال چین انجام داده و بودجه ۱۰ میلیون دلاری مسابقات قهرمانی ورزشهای الکترونیکی «بازیهای بدون مرز» را تأمین میکند.
۶
به نظر میرسد هر گوشهای از کشور عربستان سعودی در حال حرکت به سمت ورزش است. حتی Neom که “چهره زندگی در این سیاره را تغییر خواهد داد” (اما تا حد زیادی هنوز ساخته نشده است)، ۴۰۰ میلیون دلار در بازاریابی برای سرمایهگذاری در مک لارن هزینه میکند.
یکی از مدیرانی که به شرط نامش فاش نشد، میگوید: «این یک استراتژی ورزشی است که جامعتر و جزئیتر از هر استراتژی دیگری در جهان است. یک مد یا فقط هوی و هوس یک فرد ثروتمند نیست .برنامهریزی شده است، یک رویکرد واقعی است به آنچه ورزش میتواند برای تغییر یک ملت در رابطه با سلامت، رفاه و مشارکت فعال انجام دهد. یک برنامه واقعاً دقیق است و بر اساس بهترین استراتژیهای ورزشی در جهان و یک رویکرد بسیار هماهنگ است.»
۷
میل به دیده شدن، در جهان بودن، به حساب آمدن، اینها از کششهای طبیعی درونی انسانها و جوامع است چرا که بنا به گفتهای انسان اساسا موجودی است ارتباطی. از یک زاویه شاید بتوان گفت که این فقط پول نیست که پای امثال رونالدو، بنزما، نیمار و بسیارانی دیگر را به شبهجزیره عربستان بازمیکند. درست است که پول در مذاکره مهم و تعیینکننده است و اعتمادزا است اما همه چیز در آن خلاصه نمیشود. پیش از آن دانستن و به کار بستن الفبای ارتباطات جهانی، رعایت اصولی بسیار ابتدایی در مواجهه با جهان ضروری است. اینها چیزهایی نیست که در خلأ یا صرفا روی کاغذ قراربگیرند بلکه لازم است در عمل محک زده شوند. قطع یا کم شدن ارتباط و مراوده با جهان یا ارتباط یواشکی برقرارکردن با جهان (به واسطه تحریمها) تنها اثرات اقتصادی یا معیشتی ندارد. صحبت یادگیری و تمرین و انباشت تجربهی ناشی از تعامل با جهان است که جز از مجرای «ارتباط» حاصل نمیشود. در کنار اینها وجود امکانات و زیرساختهای با کیفیت است که مجموعهای از عوامل را برای بروز یک اتفاق منحصر بفرد شکل میدهد.
۸
برای مقایسه، کافی است رد ناتوانی در برقراری ارتباط استاندارد با جهان، ایجاد خسارتهای متعدد مالی و اعتباری و گزیدهشدن چندین و چند باره از یک نقطه را در پروندههای متعدد مالی دو تیم استقلال و پرسپولیس با برخی بازیکنان خارجی را در سالهای اخیر نگاه کنید! اینجا یک زمین تمرینی اجارهای به مربیان خارجی جزو اموال باشگاه معرفی میشود! روز دیگر یک مربی خارجی از ورود به محل تمرین منع میشود! یک روز دیگر چند مربی خارجی از نبود زمین چمن استاندارد در ورزشگاههای ایران گلایه میکنند چیزی که پایه و اساس این ورزش است! اینجا بیشتر این روحیه حاکم است که «با آمدن رونالدو و نیمار میتوانیم آنها را از نزدیک ببینیم!» در حالی که آنها در عمل آنقدر اعتماد به نفس دارند که نیمار و رونالدو و دیگران را در خدمت بگیرند و البته از حضورشان هم لذت ببرند و استفاده کنند. با این حساب امثال رونالدو و نیمار نه فقط چون ما پولش را نداریم به ایران نمیآیند بلکه چون امکانات و زیرساختهای ما در قوارهی آنها نیست و بنا به تجربه فاقد توانمندی در برقراری ارتباط استاندارد و مستمر (نه مقطعی) در این سطح هستیم. صحبت به رخ کشیدن نیست! نکته در بیان واقعیت هر چند ناخوشایند، در اذعان به ضعفها و کاستیها اتفاقا برای حلشان است.
