به گزارش افقاقتصاد آنلاین، جشنهای ایران باستان به جشنهای ایران در دوران ایران باستان اشاره دارد. جشنهای بزرگ ایرانیان باستان عبارت بودند از: نوروز، مهرگان، جشنهای آتش، گاهنبارها و جشن فروردگان که در هر یک از این جشنها مراسم و جشنهای وابستهای نیز برگزار میشدهاست. هدف از برگزاری این همه جشنها و گردهماییها نزدیکی افراد جامعه و همخویی و دمسازی آنان و تمرکز نیرو و همبستگی و همکاری بودهاست. مردم در این جشنها شرکت میجستند و به وسیلهٔ تفریحات سالم و عیش و سرور و دست افشانی و آتشافروزی و پایکوبی روان افسرده را شادابی میبخشیدند و خستگیهای فکری و جسمی را از تن و روان خویش میزدودند و خویشتن را برای کارهای سنگین روزهای پس از جشن آماده میکردند. از میان جشنهای بسیار ایران باستان جشن نوروز از همه مهمتر بودهاست و با تفصیل بیشتری برگزار میگشتهاست.و جشن بزرگ نوروز در ایران باستان و مهرگان از اهمیت بسیار برخوردار بودهاست. ابوریحان بیرونی نوروز نامیدن این روز را از آن رو میداند که به قول وی پیشانی سال نو است. ار جملهٔ بزرگترین جشنهای آتش در ایران باستان که تدوام داشته و تا به امروز ادامه دارد جشن سده است.
جشن سپندارمذگان
«سپندارمذ» روز پنجم از ماه اسفند و زمان برگزاری جشن سپندارمزگان یا اسفندگان بود. در این جشن الهه نگهبان بانوان پارسا و نیکخواه ستایش میشد. بعدها در زبان فارسی این مراسم را با نام جشن «مردگیران» میشناختند. در این جشن مردان برای بانوان خود هدیه تدارک میدیدند و آنان را گرامی میداشتند.
اسفند یا سپندارمذ به معنی فروتنی و پاکی و یکی از امشاسپندان اهورامزدا است. در این روز تواضع، بردباری و محبت اهورامزدا را ستایش و زن را بهعنوان نشانهای از این صفتهای ایزد نکوداشت میکردند. از طرف دیگر امشاسپند سپندارمذ، الهه باروری و زایش در زمین نیز هست و به همین سبب این روز را روز زن در زمان ایران باستان میدانستند.
از آداب این روز پوشیدن لباسهای فاخر و زیبا توسط زنان و بر تخت نشستن و فرمانروایی بانوان در منزل بوده است. محبت و عشق مفاهیم اصلی این جشن بودند و در سالهای اخیر نیز در فرهنگ ایرانی از این روز با نام روز عشق یاد میشود. در حال حاضر نیز زرتشتیان این روز را با عنوان روز زن و مادر برگزار میکنند و در بعضی شهرها مانند یزد و روستاهای اطراف آن، این مراسم باشکوه بسیار برپا میشود. جشن «نوروز رودها» نیز دیگر جشن اسفند ماه بوده است که آن را در تاریخ ۱۹ اسفند برگزار و در آن رودها را پاکسازی و عطر و گلاب پاشی میکردند.
جشن های گاهنبار
گاهنبار «میدیوزرم» که در روز پانزدهم اردیبهشت قرار دارد و خداوند در این روز آسمان را آفرید. گاهنبار دوم، «میدیوشم»، در پانزدهم تیرماه و زمان آفرینش آب است. روز ۳۰ شهریور نیز زمان آفرینش زمین است که گاهنبار «پتیهشهیم» نامیده میشود. گاهنبار «ایاسرم» در ۳۰ مهر زمان خلق گیاهان و گاهنبار «میدیارم» در ۲۰ دی نیز زمان آفرینش جانوران است. آخرین گاهنبار «همسپثمیدیه» نام دارد و در آخرین روز سال، زمان آفرینش انسان است.
ایرانیان در زمان باستان این روزها را جشن میگرفتند و همزمان با شادی و پایکوبی به نیازمندان رسیدگی میکردند. این جشنها برای کشاورزان دارای اهمیت بود و معتقد بودند که برگزاری این جشنها خیر و برکت فراوان برای محصول آنها خواهد داشت. اساس و پایه همه جشنهای سالانه گاهنبار نیز بر پایه نیکی و درستی قرار داشت و آیین تشکیل دهنده این جشنها شامل کمک به زرتشتیان نیازمند و نیکی به همنوعان میشد.
جشنهای گاهنبار به نام جشنهای فصلی نیز شناخته میشدند. در این جشنها ابتدا موبدان به ستایش اهورامزدا و نیایش و دعا میپرداختند و سپس همه زرتشتیان از غنیترین آنها گرفته تا ضعیفترین در کنار یکدیگر با پوششهای یکسان به شادی میپرداختند.
جشن نوروز
جشن نوروز از زمان ایران باستان تاکنون از مهمترین جشنهای ایرانزمین به شمار میرفته است. این جشن همزمان با آغاز فروردین ماه برگزار میشود و زمان آغاز سال نو شمسی است. در زمانهای گذشته نوروز به دو بخش نوروز کوچک و نوروز بزرگ تقسیم میشد و روز اول فروردین ماه، نوروز کوچک نام داشت. پنج روز نخست فروردین ماه نیز زمان برگزاری جشنهای سال نو بود و بهصورت همگانی برگزار میشد.
در زمان باستان، ایرانیان نوروز را زمان تعیین سرنوشت سال پیش رو میدانستند و معتقد بودند روح درگذشتگان آنها در این روز به خانه برمیگردد. روز ششم فروردین روز نوروز بزرگ بود و در تقویم زرتشتیان باستان، خرداد روز نامیده میشد. زرتشتیان این روز را زمان تولد پیامبر خود میدانستند و گرامی میداشتند. خرداد روز در میان ایرانیان باستان به آناهیتا، الهه آب منسوب بود.
از مهمترین آداب نوروز از گذشتههای دور تا به امروز، بر پایی سفرههای رنگین بود که در گذشته هفت شین نام داشت و به مرور زمان به هفت سین تبدیل شد. هفت سین سفره نوروز شامل سبزه، سمنو، سرکه، سیر، سماق، سنجد و سیب است؛ البته در منابع مختلف از سکه نیز بهعنوان یکی از اجزای این سفره یاد میشود.
روز سیزدهم ماه فروردین که «تیر» نام داشت در فروردین روز «سیزده به در» بود که از دیگر جشنهای باستانی ایران به شمار میرود. در این روز مردم به دامان طبیعت میرفتند و با شادی و سرزندگی، جشنهای نوروز را به پایان میرساندند. امروزه نیز آیین روز سیزدهم فروردین برگزار میشود و سبزه نوروز را در این روز با نیت برای خوشبختی در سال پیش رو گره میزنند.
جشن شب یلدا
جشن شب یلدا از دیگر جشنهای باستانی ایران است که در طول سالیان دراز قدمت خود را حفظ کرده است و امروزه نیز همچنان باشکوه برگزار میشود. شب یلدا که آخرین شب پاییز و شب اولین روز زمستان است، طولانیترین شب سال محسوب میشود و از غروب آخرین روز آذر آغاز میشود و تا طلوع نخستین روز دی ماه ادامه دارد. شب یلدا را در زمان باستان شب زایش ایزد مهر میدانستند. ایرانیان اعتقاد داشتند که در این شب میترا بر اهریمن پیروز میشود و پس از آن سیاهی و تاریکی بهسمت نابودی میرود و به همین دلیل روزها بلندتر و شبها کوتاهتر میشوند.
جشن یلدا امروزه نیز در نقاط مختلفی از جهان برگزار میشود و آداب مربوط به آن هم متداول هستند. در این شب خانوادهها دور هم جمع میشوند و معمولا به دیدار بزرگترهای خانواده میروند. سفره شب یلدا از پربارترین سفرههای سنتی ایرانی به شمار میرود که در آن از آجیل و خشکبار گرفته تا انواع میوههای رنگارنگ و شیرینیهای سنتی به چشم میخورند، اما در گذشته تنها هفت نوع آجیل و هفت میوه در سفره شب یلدا میگذاشتند.
جشن چهارشنبه سوری
چهارشنبه سوری نیز از دیگر جشنهای آتش در ایران بوده است که امروزه نیز برگزار میشود. در این جشن مردم به استقبال بهار میروند. درباره خاستگاه این جشن نظریههای مختلفی وجود دارد. بنابر یکی از این نظریهها در زمان ایران باستان مردم اعتقاد داشتند که در نزدیکی جشن فرورگان، ارواح درگذشتگان آنها به خانهها برمیشوند؛ به همین دلیل بر بام خانهها آتش میافروختند تا درگذشتگان آنها بتوانند خانه خود را پیدا کنند.
از رسوم متداول در جشن چهارشنبه سوری، سر زدن به بزرگترها و روشن کردن آتش بر بام خانهها بوده است که امروزه جای خود را به آدابی دیگر داده است. آتش در میان ایرانیان باستان عنصری پاککننده بود و در جشنهای آتش برای از بین بردن ناپاکیها از این عنصر استفاده میشد. طلب گرما و نور از دیگر دلایل روشن کردن آتش در جشن چهارشنبه سوری به شمار میرفت.
جشن نوسره
این جشن ۵ روز قبل از جشن سده برگزار میشود. در واقع این جشن مقدمهای برای برگزاری یک جشن باشکوهتر است. هنوز این جشن باستانی در برخی از شهرهای ایران مثل شیراز، یزد و کرمان برپا میشود. جشن نوسره برای شکرگزاری به درگاه خداوند که منشأ نور و زندگی است برگزار میشود.
از آداب برگزاری این جشن برپایی آتش و خواندن نیایش و دعا در درگاه حق است، در روایتها آمده که با برگزاری این مراسم بزرگان دینی و مذهبی برای هرچه باشکوه برگزار شدن جشن سده کمک میکنند. جشن نوسره جز جشنهای آتش در ایران باستان بهحساب میآید.
